Thông điệp đầu năm mới, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã có bài nói về "Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thúc đẩy cơ cấu lại nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng". Một trong các đặc trưng để hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thúc đẩy cơ cấu lại nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng là:

"Một thể chế kinh tế thị trường hiện đại phải hướng về người tiêu dùng, lấy người tiêu dùng làm chủ thể.

Phải không ngừng hoàn thiện các thiết chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, phát triển các trung tâm bảo vệ người tiêu dùng.

Chính phủ sẽ tập trung chỉ đạo hoàn thiện các tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm; tăng cường công tác kiểm tra hàng hoá nhập khẩu và hàng hoá lưu thông trên thị trường nội địa; bổ sung các chế tài xử lý nghiêm các vi phạm. Rà soát, hoàn thiện các văn bản hướng dẫn Luật bảo vệ người tiêu dùng để đưa pháp luật vào cuộc sống; tạo lập các cơ sở pháp lý để khuyến khích phát triển các tổ chức phi chính phủ về bảo vệ người tiêu dùng.

Một thể chế kinh tế thị trường hiện đại với những đặc điểm nêu trên sẽ tạo điều kiện để đất nước tận dụng cơ hội, vượt qua thách thức trong một thế giới đang toàn cầu hoá ngày càng sâu rộng và cạnh tranh gay gắt.

Trước thông điệp trên phóng viên Tạp chí Người tiêu dùng đã có cuộc trao đổi với TS Vương Ngọc Tuấn, Phó tổng thư ký Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam.

PV: Ông có nhận định gì về thông điệp của Thủ tướng "lấy người tiêu dùng làm chủ thể"? Điều này có ý nghĩa thế nào trong bối cảnh hiện nay?

Đây là một thông điệp rất rõ ràng của Đảng và Nhà nước ta trong việc phát triển thể chế kinh tế thị trường tại nước ta. Người tiêu dùng được đặt đúng vào vị trí của mình.

Điều này có ý nghĩa hết sức quan trọng định hướng xây dựng thể chế bảo vệ người tiêu dùng, điều chỉnh hoạt động của các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân, pháp lý hóa và khuyến khích hoạt động của tổ chức xã hội trong lĩnh vực bảo vệ người tiêu dùng.

PV: Xin ông đánh giá về vai trò của người tiêu dùng Việt Nam hiện nay? Phải chăng các doanh nghiệp còn chú trọng chạy theo lợi nhuận, các cơ quan chức năng còn chưa khắt khe?

Trong nền kinh tế thị trường, dù ở đâu, vai trò của người tiêu dùng không có gì thay đổi: là lực lượng lớn nhất trong xã hội, chịu tác động và có tác động ảnh hưởng lên bất kỳ một quyết định, dù lớn hay nhỏ, của tổ chức và cá nhân trong xã hội.

Sự khác nhau là ở chỗ ở nơi này hay nơi kia, các quyền và lợi ích của người tiêu dùng có được tôn trọng và bảo vệ đến mức nào.

Tại Việt Nam, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010 có hiệu lực từ 1/7/2011 đã pháp lý hóa 8 quyền của người tiêu dùng và cơ chế đảm bảo thực thi các quyền đó; Quy định trách nhiệm tổ chức, cá nhân trong việc kinh doanh hàng hóa và dịch vụ cung cấp cho người tiêu dùng; Cơ quản quản l ý Nhà nước về bảo vệ người tiêu dùng; Các tổ chức xã hội tham gia bảo vệ người tiêu dùng.Những doanh nghiệp có chính sách kinh doanh trung thực, đáng tin cậy, không chỉ vì lợi nhuận và sự phát triển bền vững lâu dài, mà còn vì người tiêu dùng, thỏa mãn các mong đợi của người tiêu dùng về hàng hóa, dịch vụ, chất lương và giá cả, đó là những doanh nghiệptin cậy. Cộng đồng các doanh nghiệp tin cậy đang được phát triển.

Không ít các doanh nghiệp, cá nhân làm ăn chụp giật, chạy theo lợi nhuận, quảng cáo tràn lan, lừa dối người tiêu dùng, làm hàng giả, hàng nhái, gian lân, không an toàn, độc hại..gây thiệt hại rất lớn đến doanh nghiệp làm ăn chân chính, đến người tiêu dùng không chỉ về kinh tế, mà còn tổn hại sức khỏe, thậm chí tính mạng; vi phạm, làm mất tính tính nghiêm minh trong thực thi luật pháp.

Điều đó cũng chứng tỏ, mặc dù đã có sự nỗ nực của cả hệ thống các cơ quan quản lý, các lực lượng thanh, kiểm tra, sự tham gia của các tổ chức xã hội khác nhau, pháp luật chưa được thực thi nghiêm túc, hiệu quả quản lý còn hạn chế.

PV: Năm 2011 vừa qua, có hàng loạt sự kiện tiêu dùng nổi cộm như cháy xe máy, thịt bò Kobe lậu, an toàn vệ sinh thực phẩm (95% thịt lợn không đảm bảo vệ sinh)...., ông có đánh giá như thế nào về thái độ, cách xử lý của các nhà sản xuất, của các cơ quan chức năng?

Mỗi một vấn đề nảy sinh đều cần cần tìm ra nguyên nhân hoặc bản chất của nó để có các biện pháp xử lý theo đúng luật định.

Trong thời gian vừa qua dư luận xã hội quan tâm nhiều đến vấn đề cháy xe, thịt bò Kobe lậu và các vấn đề ATVSTP khác. Khi có vấn đề nảy sinh, như xe máy Honda cháy nổ, các cơ quan quản lý như Hải quan, Công an, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng, cũng như Honda Việt Nam đã nhanh chóng vào cuộc; tương tự như vậy với thịt bò Kobe lậu, thịt, thực phẩm không an toàn, cơ quan quản lý thị trường Bộ công thương, Cục vệ sinh an toàn thực phẩm Bộ y tế, Bộ NN&PTNT cũng tăng cường công tác thanh, kiểm tra.

PV: Luật bảo vệ người tiêu dùng đã có hiệu lực từ tháng 7.2011, ông đánh giá thế nào về hiệu quả? Còn những bất cập gì?

Luật được ban hành và có hiệu lực từ 1.7.2011. Thực thi Luật đòi hỏi một quá trình: Trước tiên là các đối tượng mà Luật điều chỉnh cần phải hiểu Luật: tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ phải hiểu trách nhiệm của mình đối với người tiêu dùng khi tiến hành kinh doanh, cung cấp hàng hóa, dịch vụ cho người tiêu dùng; người tiêu dùng cũng cần biết rõ các quyền và trách nhiệm của mình khi thực hiện các giao dịch mua bán, sử dụng hàng hóa và dịch vụ đã mua; các cơ quan quản lý khác nhau cũng cần phải hiểu Luật, phải có đầy đủ nguồn lực, và nguồn lực phải đủ năng lực để thực thi hiệu quả trách nhiệm quản lý được giao; Tổ chức xã hội bảo vệ người tiêu dùng cũng phải được tăng cường, tạo điều kiện để làm tốt vai trò tư vấn, hỗ trợ người tiêu dùng, giám định xã hội việc thực thi Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, các luật pháp khác liên quan đến bảo vệ người tiêu dùng thí dụ như Luật ATVSTP, Luật Quảng Cáo, Luật môi trường..

Hiện còn những bất cập trong việc thực thi Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng:

- Dù đang có những nỗ lực trong việc phổ biến nội dung của Luật, nhưng nhiều người tiêu dùng còn chưa biết rõ các quyền và trách nhiệm của mình;
- Nhiều doanh nghiệp cũng chưa mấy quan tâm đến thực thi Luật và hoặc do không nắm được nội dung của Luật hoặc cố tình vi phạm Luật, vì lợi nhuận vẫn tiến hành các hoạt động kinh doanh gian lận, lừa dối: quảng cáo không trung thực, quá đáng vẫn tồn tại, hàng giả vẫn ngang nhiên song hành cùng hàng thật, vi phạm bản quyền nhãn mác vẫn xảy ra thường xuyên,..
- Bộ máy cơ quan thực thi Luật dù đã từng bước được xây dựng, nhưng vẫn chưa thực sự sẵn sàng, nhất là các cấp huyện và xã;
- Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ Người tiêu dùng Việt Nam đã ra đời từ năm 1988, với hai văn phòng tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, cùng với 41 Hội thành viên trong khắp cả nước, đang hàng ngày thực hiện các hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nhưng nguồn lực rất hạn chế.

PV: Theo ông thực trạng hàng tiêu dùng hiện nay kém chất lượng là do đâu? Nguyên nhân chủ yếu?

Hàng "kém chất lượng", khái niệm "kém" phải được định nghĩa cho rõ: kém so với chuẩn mực nào? Chất lượng hàng hóa và dịch vụ được quy định trong các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hoặc các văn bản pháp quy, quy định khác nhau. Điều quan trọng nhất đối với người tiêu dùng là chỉ tiêu "an toàn" của hàng hóa và dịch vụ. Còn chất lượng hàng hóa, dịch vụ đã phù hợp các yêu cầu kỹ thuật quy định trong tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hoặc các văn bản quy, quy định thì mức chất lượng của hàng hóa có thể thấp hoặc cao và vẫn đáp ứng yêu cầu của người tiêu dùng là được. Tiền nào, của đấy.

Nếu hàng hóa, dịch vụ "kém" so với các giới hạn được quy định trong yêu cầu kỹ thuật thì đó trước tiên là trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp hàng hóa, dịch vụ ra thị trường, của các nhà nhập khẩu và phân phối tại thị trường nước ta. Góp phần vào chuyện này có cả những người nhập lậu, sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng nhái, những người kinh doanh và làm dịch vụ lừa dối.

Cơ quan quản lý cũng phải chịu trách nhiệm vào việc để cho tình trạng như vậy. Không kiểm soát hiệu quả hoàng hóa, dịch vụ "kém" chất lượng.

Trách nhiệm không nhỏ nằm ở chỗ người tiêu dùng, người tiêu dùng ham rẻ, sính ngoại hoặc không thận trọng, tìm hiểu kỹ thông tin liên quan đến hàng hóa mình định mua và sử dụng, nên các loại hàng "kém" này vẫn có đất tồn tại.

Thủ tướng nói:"Chính phủ sẽ tập trung chỉ đạo hoàn thiện các tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm; tăng cường công tác kiểm tra hàng hoá nhập khẩu và hàng hoá lưu thông trên thị trường nội địa; bổ sung các chế tài xử lý nghiêm các vi phạm."

PV: Ông có những khuyến nghị gì về các tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm và các chế tài xử lý?

Tiêu chuẩn yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm là phương tiện không thể thiếu trong hoạt động quản lý sản xuất, kinh doanh nói chung và an toàn vệ sinh thực phẩm nói riêng, là hàng rào kỹ thuật ngăn chặn hàng hóa kém chất lượng, không an toàn thâm nhập và lưu thông trên thị trường nước ta. Bằng cách hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn cũng chính là hoàn thiện phương tiện để quản lý sản xuất kinh doanh, bảo đảm sự an toàn và bảo vệ người tiêu dùng một cách hữu hiệu.


Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật, cũng như Luật An toàn vệ sinh thực phẩm đã được ban hành, các nghị định hướng dẫn thi hành, trong đó quy định các chế tài xử lý vi phạm sẽ được quy định cụ thể. Hy vọng đó là các chế tài xử lý nghiêm và đủ sức răn đe.

PV: Công tác bảo vệ người tiêu dùng hiện nay có khó khăn gì? Vinastas có đơn độc trong cuộc chiến này?

Công tác bảo vệ người tiêu dùng hiện nay đang được đẩy mạnh hơn bao giờ hết. VINASTAS tự hào rằng, kể từ khi được thành lập năm 1988, mặc dù nguồn lực hết sức hạn chế, Hội đã đóng góp phần không nhỏ cho công cuộc bảo vệ người tiêu dùng, đã được Nhà nước trao Huân chương lao động hạng III năm 2011. Với sự đóng góp của Hội, Pháp lệnh Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 1999 và Luật Bảo vệ quyền lợi Người tiêu dùng 2010 đã được ban hành. Cả một hệ thống các cơ quan Nhà nước chịu trách nhiệm về bảo vệ người tiêu dùng đã được hình thành, đứng đầu là Bộ Công Thương, dưới nữa, chức năng đó thuộc các sở công thương trực thuộc các Ủy ban nhân tỉnh, thành phố.

Trên 23 năm qua VINASTAS cũng trưởng thành: từ một Hội ở Trung ương, nay có hai văn phòng ở Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, có hơn một chục các tổ chức trực thuộc: Văn phòng tư vấn khiếu nại của người tiêu dùng, Tạp chí Người tiêu dùng, Website:www.nguoitieudung.com.vn, các câu lạc bộ: Người tiêu dùng nữ, Chất lượng, Chống hàng giả, Người tiêu dùng Thăng long, Câu lạc bộ "Doanh nghiệp tin cậy vì Người tiêu dùng", các Trung tâm trực thuộc: Trung tâm nghiên cứu và tư vấn tiêu dùng CESCON, Trung tâm nghiên cứu và tư vấn tiêu chuẩn đo lường chất lượng CITEC, Trung tâm nghiên cứu ứng dụng công nghệ bảo vệ người tiêu dùng CONPROCEN. Mạng lưới của hội đã phát triển trên khắp cả nước với 41 Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thành viên, chưa kể các tổ chức hội viên tập thể khác như Tổng đài 1081, Văn hòng Luật sư Nam Hà Nội.


Hội là thành viên của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam và Tổ chức quốc tế người tiêu dùng CI (Consumers International). Hội có sự cộng tác với nhiều hội bạn thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, được sự quan tâm phối hợp của các tổ chức trong và ngoài nước.

VINASTAS không đơn độc trong hoạt động bảo vệ người tiêu dùng.

Khó khăn lớn nhất của Hội chính là nguồn lực. Hoạt động vì lợi ích của cộng đồng, vì mọi người tiêu dùng, nhưng Hội không có nguồn kinh phí ỏn định nào, phải tự trang trải kinh phí hoạt động. Cũng chưa có một "Quỹ bảo vệ người tiêu dùng" được thành lập để giúp trang trải và tăng cường hoạt động của Hội và mạng lưới các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng ở nước ta.

                                        Nguồn: Website Hội TC&BV NTD Việt Nam